Hopp til innhold

Faktaark

Fakta om abort (med 2019-tal)

Publisert Oppdatert

Aborttala har aldri vore lågare og abortrata er for fyrste gong i historia under 10 per 1000 kvinner i alderen 15-49.

lege som snakker med ung kvinne på legekontor
Legekonsultasjon. Foto: Colourbox.com

Aborttala har aldri vore lågare og abortrata er for fyrste gong i historia under 10 per 1000 kvinner i alderen 15-49.


Vi ser at den nedgangen i aborttala som vi har sett sidan 2008 også viser seg for Hovudsakleg skuldast det ein nedgang i uynskte svangerskap for kvinner under 25 år, men det er ein fallande tendens i alle aldersgrupper. Samtidig har vi det lågaste talet på nemndabortar sidan 2003. Åtte av ti abortar vert utført før 9. veke og ni av ti abortar vert utført medikamentelt.

Svangerskapsavbrot i 2019

Det var utført 11 726 svangerskapsavbrot i Noreg i 2019. Raten går ned for alle aldersgrupper; frå 10,3 per 1000 kvinner (15-49 år) i 2018 til 9,7 i 2019. Av alle avbrot  var 95,6 prosent sjølvbestemte og 83,1 prosent var utført før 9. veke.

Tabell 1. Svangerskapsavbrot i Noreg 2017-2019 per 1000 kvinner.

Aldersgruppe

15-19 år

20-24 år

25-29 år

30-34 år

35-39 år

40-44 år

45-49 år

15-49 år

2017

6,3

18,0

19,1

15,6

11,0

3,9

0,3

10,6

2018

5,5

16,9

17,6

16,1

11,2

4,2

0,3

10,3

2019

4,9

14,9

17,3

15,0

11,1

4,1

0,4

9,7

Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret).

Sjå også Rapport om svangerskapsavbrot for 2019

Talet på svangerskap blant dei frå 20–29 er fallande

Talet på avbrot blant tenåringar (15-19 år) held fram med å gå ned og er det lågaste sidan opprettinga av Abortregisteret. Det hadde eit ytterlegare fall frå 5,5 per 1000 kvinner i 2018 til 4,9 i 2019. Fram til 2015 var abortrata høgast for kvinner tidleg i 20-åra, men sidan då har aldersgruppa 25-29 år overtatt som den aldersgruppa som har den høgaste abortraten med ein rate på 17,3. Vi ser også at aldersgruppa 30-34 år for fyrste gong har ei høgare abortrate per 1000 kvinner enn dei under 25 år på 15,0.

Når vi ser på både data frå Abortregisteret og Medisinsk fødselsregister ser vi at trenden med fallande aborttal også gjeld for fødselstal. Samtidig som abortraten har falt frå 30,7 per 1000 kvinner i aldersgruppa 20-24 år i 2008 til 14,9 i 2019 så har fødselsraten falt frå 63,7 per 1000 til 29,5 for same aldersgruppe. Det er ein nedgang på meir enn 50% for både abortrate og fødselsrate. I aldersgruppa 25-29 år ser vi eit fall i abortraten på 23,1 per 1000 kvinner i 2008 til 17,3 i 2019 og eit fall i fødselsrate frå 129,1 til 95,1 per 1000 kvinner. Det vil seia ein nedgang på ca 25% i både avbrot- og fødselsrate. (Figur 1 og 2)

 Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2005 til 2019, per 1000 kvinner
Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2005 til 2019, per 1000 kvinner.

 Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2005 til 2019, per 1000 kvinner.
Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret). 

For tal fordelt på alder på fylkesnivå, sjå Norgeshelsa statistikkbank.

Figur 2.PNG

Figur 2. Fødslar i ulike aldersgrupper frå 2005 til 2019, per 1000 kvinner. 
Kjelde: Medisinsk fødselsregister

For tal fordelt på alder på fylkesnivå, sjå Norgeshelsa statistikkbank.

Svangerskapsavbrot i aldersgruppa 20–29 år

Fram til 2015 var abortrata høgast for kvinner tidleg i 20-åra, men sidan då har aldersgruppa 25–29 år overtatt som den aldersgruppa som har den høgaste abortraten på 17,6. Også i denne aldersgruppa er abortraten og fødselsraten fallande (Tabell 1, Figur 2).

Regional variasjon

Det har alltid vore ein stor regional variasjon i ratene for svangerskapsavbrot i Noreg. Det gjeld alle aldersgrupper. Desse skilnadene er i ferd med å bli mindre, men framleis ser vi ein viss variasjon. I 2019 var det fylka Troms og Finnmark, Oslo og Nordland som hadde dei høgaste ratane, med respektive 13,3, 11,8 og 10,1 avbrot per 1000 kvinner i fertil alder. Møre og Romsdal, Agder og Rogaland hadde dei lågaste ratane, med respektive 7,5, 8,0 og 8,0 avbrot per 1000 kvinner. Til samanlikning varierte raten per 1000 kvinner frå 9,7 i Rogaland til 22,3 i Oslo i 1980.

Medikamentell metode held fram med å auke

Sidan 2008 har dei fleste sjølvbestemte svangerskapsavbrot vorte utført medikamentelt. Det har vore ei gradvis auke sidan metoden vart innført i 1998. I 2019 vart 92,4  prosent av avbrota utført medikamentelt. Det er eit sprik mellom sjukehusa i andelen medikamentell abort. Den skilnaden kan skuldast at ikkje alle sjukehus har tilbod om medikamentell abort i 9.-12. svangerskapsveke.

Fleirtalet av svangerskapsavbrot skjer i løpet av dei fyrste 8 vekene

Fleirtalet og ein aukande del av svangerskapsavbrota vert utført tidleg i svangerskapet. I 2019 var 83,1 prosent av alle sjølvbestemte avbrot utført før 9. veke. Vi ser ein skilnad på andelen som får utført abort før 9. veke frå 71,9 % (Kristiansund sjukehus) til 93,5% (Kirkenes sjukehus). Dette kan vera ein indirekte indikator på kor lang ventetid det er for å koma til behandling ved dei ulike sjukehusa. Ikkje alle avdelingar tilbyr abort etter 9. veke. Av alle avbrot var 95,6 prosent sjølvbestemte.

Nemndbehandla svangerskapsavbrot etter 12. veke

Dersom kvinna er meir enn 12 veker gravid må begjæring om svangerskapsavbrot handsamast av ei nemnd. Dei sakene som får avslag i primærnemnd vert automatisk vidaresendt til klagenemnd. Klagenemnda held til ved Oslo universitetssjukehus, Ullevål. Regjeringa vedtok i 2017 å redusere talet på primærnemnder. Talet var per 2019 redusert frå 35 til 25 nemnder. Det er stor skilnad i talet på nemnder i dei ulike helseregionane. Helse Sør-Aust har 13, Helse Nord seks, Helse Midt fire og Helse Vest 2.

I 2019 vart det utført 516 nemndbehandla avbrot. Det utgjer 4,4 prosent av alle avbrot. Det er det lågaste talet på avbrot sidan 2003 og vi ser ein 9,3 % nedgang i nemndabortar frå 2018 til 2019.  Nedgangen i nemndbehandla abortar varierer mellom dei ulike helseregionane frå 5,7% nedgang i Helse Nord, 6,5% i Helse Sør-Øst, 9,9% i Helse Midt til 18,4% nedgang i Helse Vest. Av desse nemndbehandla abortane vart 508 innvilga i primærnemnd. Andelen nemndbehandla avbrot i forhold til sjølvbestemte held seg stabilt. Dei fleste nemndbehandla avbrota vart innvilga på grunnlag av risiko for fosterskader, sosiale forhold og/eller mors helse.

Figur 3.PNG

Figur 3. Prosentvis nedgang i abortar i helseregionane frå 2018 til 2019. Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret). 

Om abortstatistikken

Abortregisteret inneheld data frå 1979 og fram til i dag. Fram til 2006 hadde SSB ansvar for abortstatistikken, og etter det har Folkehelseinstituttet hatt ansvaret for drifta av registeret og for statistikken.

Førebyggjande tiltak

Det er eit uttalt mål for myndigheitene å førebyggje uynskte svangerskap. Ei rekke tiltak er satt i verk for å redusere talet på svangerskapsavbrot. Tiltaka gjeld fyrst og fremst å auka kunnskapen om kropp og seksualitet og betre tilgang til dei tenestene som er nødvendige for å ha eit godt og trygt seksualliv. I det ligg det mellom anna undervisning om kropp og seksualitet, lett tilgang til prevensjon, reseptfri naudprevensjon, og føreskrivingsrett av hormonell prevensjon til jordmødrer og helsesøstrer.

Ein har særleg fokusert på dei yngste aldersgruppene der ein har tiltak som subsidiert prevensjon, gratis kondom, gratis opplysningstelefon om seksualitet, styrking av studenthelsetenesta og fleire helsestasjonar for ungdom. Ein har antatt at ein av hovudårsakene til den store nedgangen i avbrot blant dei unge skuldast tilbodet om subsidiert prevensjon og at dei unge tar med seg prevensjonsadferden sin inn i vaksenlivet. Det er interessant å sjå at trenden med fallande avbrotsrate også gjer seg gjeldande for aldersgruppa 20-24 år. Fleire studier viser til at det er særleg ved bruk av langtidsvirkande prevensjon som til dømes p-stav og spiral at ein ser ein effekt på aborttala. I Reseptregisteret ser ein at talet på reseptar på til dømes p-stav har hatt ein eksponentiell vekst dei siste åra.

Internasjonalt

I dag har Noreg, Danmark og Sverige sjølvbestemt svangerskapsavbrot til og med 12 veker, medan lovene i Finland og Island krev godkjenning frå lege for å innvilge abortsøknaden. Sverige har sjølvbestemt avbrot til 18 veker. Finland har dei lågaste tala og den høgste andelen medikamentelle avbrot. Dei nordiske landa er på om lag same nivå som andre vesteuropeiske land når det gjeld talet på avbrot per 1000 kvinner. Russland og enkelte andre austeuropeiske land har betydeleg høgare tal avbrot per 1000 fødslar enn landa i Vest- og Sør-Europa.

Ifølgje WHO sin siste rapport om trygge og utrygge svangerskapsavbrot, estimerte ein at det vart utført om lag 43,8 millionar avbrot i 2008, og at 21,6 millionar var utrygge. Nesten alle utrygge avbrot skjer i utviklingsland og i land der svangerskapsavbrot er lite tilgjengeleg anten grunna restriktivt lovverk eller dårleg utbygd helsevesen. Dei regionane som har dei høgaste ratane er Latin-Amerika og Afrika, med 32 og 29 per 1000 kvinner i fertil alder. Om lag eit av fem svangerskap endar i avbrot på verdsbasis.

Les meir:

Om artikkelen / endringshistorikk

Innhold på denne siden