Hopp til innhold

Få varsel ved oppdateringer av «Fakta om abort (med 2021-tal)»

Hvor ofte ønsker du å motta varsler fra fhi.no? (Gjelder alle dine varsler)
Ønsker du også varsler om:

E-postadressen du registrerer her vil kun bli brukt til å sende ut nyhetsvarsler du har bedt om. Du kan når som helst avslutte dine varsler og slette din e-post adresse ved å følge lenken i varslene du mottar.
Les mer om personvern på fhi.no

Du har meldt deg på nyhetsvarsel for:

  • Fakta om abort (med 2021-tal)

Faktaark

Fakta om abort (med 2021-tal)

Aborttala har dei siste åra vore historisk låge og dei er framleis fallande. Denne nedgangen skuldast ein markant nedgang i talet på uynskte svangerskap blant kvinner under 25 år sidan 2008.

lege som snakker med ung kvinne på legekontor
Legekonsultasjon. Foto: Colourbox.com

Aborttala har dei siste åra vore historisk låge og dei er framleis fallande. Denne nedgangen skuldast ein markant nedgang i talet på uynskte svangerskap blant kvinner under 25 år sidan 2008.


Innhold på denne siden

Dei siste 10 åra har vi sett meir enn halvering av seinabortar grunna kvinna sin livssituasjon. Åtte av ti abortar vert utført før 9. veke og ni av ti abortar vert utført medikamentelt.

Svangerskapsavbrot i 2021

Det var utført 10 841 svangerskapsavbrot i Noreg i 2021. Raten går ned for alle aldersgrupper; frå 9,2 per 1000 kvinner (15-49 år) i 2020 til 9,0 i 2021. Av alle avbrot  var 95,4 prosent sjølvbestemte og 84,5 prosent av dei var utført før 9. veke.

Svangerskapsavbrot i Noreg 2019-2021 per 1000 kvinner.

Alders-grupper

15-19 år

20-24 år

25-29 år

30-34 år

35-39 år

40-44 år

45-49 år

15-49 år

2019

4,9

14,9

17,3

15,0

11,1

4,1

0,4

9,7

2020

4,4

13,6

15,3

14,5

11,1

4,4

0,4

9,2

2021

4,6

 13,3

15,2

14,2

10,6

4,0

0,3

                                      9,0

Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret).

Sjå også:

Talet på svangerskap blant dei under 25 er fallande

Talet på avbrot blant tenåringar (15-19 år) har no stige for fyrste gong sidan 2008 frå 4,4 per 1000 kvinner i 2020 til 4,6 i 2021. Når vi ser på både data frå Abortregisteret og Medisinsk fødselsregister ser vi at trenden med fallande aborttal og samtidig fallande fødselstal no har snudd. Det har vore ein tydleg auke i talet på fødslar for alle aldergrupper over 25 år under pandemien med covid 19 (Figur 1 og 2)

 Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2007 til 2021, per 1000 kvinner. 
Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret)
.
Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2007 til 2021, per 1000 kvinner. Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret) .

 

Figur 2. Fødslar i ulike aldersgrupper frå 2007 til 2021, per 1000 kvinner.
Kjelde: Medisinsk fødselsregister
.
Figur 2. Fødslar i ulike aldersgrupper frå 2007 til 2021, per 1000 kvinner. Kjelde: Medisinsk fødselsregister .

Svangerskapsavbrot i aldersgruppa 20-29 år

Fram til 2015 var abortrata høgast for kvinner tidleg i 20-åra, men sidan då har aldersgruppa 25-29 år overtatt som den aldersgruppa som har den høgaste abortraten med ein rate på 15,2 også i denne aldersgruppa er abortraten og fødselsraten fallande (tabell1, figur 2). Tala for denne aldersgruppa nærmar seg no avbrotsraten ein finn for dei i alderen 30-34 år med 14,2 per 1000 kvinner.

Regional variasjon

Det er stor regional variasjon i rata for svangerskapsavbrot i Noreg. ). Troms og Finnmark, Oslo og Innlandet er dei fylka med flest svangerskapsavbrot per 1 000 kvinner; 11,5 i Troms og Finnmark, 10,2 i Oslo og 9,3 i Innlandet. Dersom ein ser på avbrotsratene i dei store universitetsbyane så har Oslo den høgste avbrotsraten på 10,2 per 1000 kvinner. Rogaland, Møre og Romsdal og Trøndelag hadde dei lågaste ratene for svangerskapsavbrot; med 7,1 per 1 000 kvinner i Rogaland, 7,3 i Møre og Romsdal og 7,6 i Trøndelag (Tabell 2). Det er per i dag to av 11 fylke som har ein avbrotsrate på 10 eller meir per 1000 kvinner (15-49 år).

Medikamentell metode held fram med å auke

Sidan 2008 har dei fleste sjølvbestemte svangerskapsavbrot vorte utført medikamentelt. Det har vore ei gradvis auke sidan metoden vart innført i 1998. I 2021 vart 95,3  prosent av dei sjølvbestemte avbrota utført medikamentelt. Det er eit sprik mellom sjukehusa i andelen medikamentell abort. Den skilnaden kan skuldast at ikkje alle sjukehus har tilbod om medikamentell abort i 9-12 svangerskapsveke og at nokre helseføretak har organisert seg slik at dei prioriterer å samle kirurgiske abortar til ein klinikk.

Fleirtalet av svangerskapsavbrot skjer i løpet av dei fyrste 8 vekene

Fleirtalet av svangerskapsavbrota vert utført tidleg i svangerskapet. I 2021 var 84,5 prosent av alle sjølvbestemte avbrot utført før 9. veke. Vi ser ein skilnad på andelen som får utført abort før 9. veke frå 74,0 % (Kristiansund sykehus) til 91,5% (Kongsberg sykehus). Ikkje alle avdelingar tilbyr abort etter 9. veke. Av alle avbrot var 95,4 prosent sjølvbestemte. Om abortlova og sjølvbestemt abort

Nemndbehandla svangerskapsavbrot etter 12. veke – stor nedgang

Dersom kvinna er meir enn 12 veker gravid må begjæring om svangerskapsavbrot handsamast av ei nemnd. Dei sakene som får avslag i primærnemnd vert automatisk vidaresendt til klagenemnd. Klagenemnda held til ved Oslo universitetssjukehus, Ullevål.

I 2021 vart det utført 500 nemndbehandla avbrot, som utgjer 4,6 prosent av alle avbrot, og 491 av desse vart innvilga i primærnemnd. Andelen nemndbehandla avbrot i forhold til sjølvbestemte held seg stabilt. Dei fleste nemndbehandla avbrota vart innvilga på grunnlag av risiko for fosterskader. Vi ser ein tydeleg nedgang på 59,4% dei siste 10 åra i talet på avbrot innvilga grunna kvinna sin livssituasjon etter §2 tredje ledd bokstav b. I 2012 var det utført 276 avbrot mot 112 i 2021 på den indikasjonen. Dette følger den nedgangen ein har sett for alle abortar i same periode og skuldast ein nedgang i abortar blant dei under 25 år.

Om abortstatistikken

Abortregisteret inneheld data frå 1979 og fram til i dag. Fram til 2006 hadde SSB ansvar for abortstatistikken, og etter det har Folkehelseinstituttet hatt ansvaret for drifta av registeret og for statistikken.

Førebyggjande tiltak

Det er eit uttalt mål for myndigheitene å førebyggje uynskte svangerskap. Ei rekke tiltak er satt i verk for å redusere talet på svangerskapsavbrot. Tiltaka gjeld fyrst og fremst å auka kunnskapen om kropp og seksualitet og betre tilgang til dei tenestene som er nødvendige for å ha eit godt og trygt seksualliv. I det ligg det mellom anna undervisning om kropp og seksualitet, lett tilgang til prevensjon, reseptfri naudprevensjon, og føreskrivingsrett av hormonell prevensjon til jordmødrer og helsesøstrer.

Ein har særleg fokusert på dei yngste aldersgruppene der ein har tiltak som subsidiert prevensjon, gratis kondom, gratis opplysningstelefon om seksualitet, styrking av studenthelsetenesta og fleire helsestasjonar for ungdom. Ein har antatt at ein av hovudårsakene til den store nedgangen i avbrot blant dei unge skuldast tilbodet om subsidiert prevensjon og at dei unge tar med seg prevensjonsadferden sin inn i vaksenlivet. Det er interessant å sjå at trenden med fallande avbrotsrate også gjer seg gjeldande for aldersgruppa 20-24 år. Fleire studier viser til at det er særleg ved bruk av langtidsvirkande prevensjon som til dømes p-stav og spiral at ein ser ein effekt på aborttala. I Reseptregisteret ser ein at talet på reseptar på til dømes p-stav har hatt ein eksponentiell vekst dei siste åra.

Les også:

Internasjonalt

I dag har Noreg og Danmark sjølvbestemt svangerskapsavbrot til og med 12 veker, medan Finland krev godkjenning frå lege for å innvilge abortsøknaden. Sverige har sjølvbestemt avbrot til 18 veker og Island har sjølvbestemt avbrot til 22 veker. Finland har dei lågaste tala og den høgste andelen medikamentelle avbrot. Dei nordiske landa er på om lag same nivå som andre vesteuropeiske land når det gjeld talet på avbrot per 1000 kvinner. Russland og enkelte andre austeuropeiske land har betydeleg høgare tal avbrot per 1000 fødslar enn landa i Vest- og Sør-Europa.

Ifølgje WHO sin siste rapport om trygge og utrygge svangerskapsavbrot, estimerte ein at det vart utført om lag 43,8 millionar avbrot i 2008, og at 21,6 millionar var utrygge. Nesten alle utrygge avbrot skjer i utviklingsland og i land der svangerskapsavbrot er lite tilgjengeleg anten grunna restriktivt lovverk eller dårleg utbygd helsevesen. Dei regionane som har dei høgaste ratane er Latin-Amerika og Afrika, med 32 og 29 per 1000 kvinner i fertil alder. Om lag eit av fem svangerskap endar i avbrot på verdsbasis.

Les meir:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

UR 1

 

 

 

 

 

Tabell1: Svangerskapsavbrot i Noreg 2018-2020 per 1000 kvinner.

Alders-grupper

15-19 år

20-24 år

25-29 år

30-34 år

35-39 år

40-44 år

45-49 år

15-49 år

2018

5,5

16,9

17,6

16,1

11,2

4,3

0,3

10,3

2019

4,9

14,9

17,3

15,0

11,1

4,1

0,4

9,7

2020

4,4

 13,6

15,3

14,5

11,1

4,4

0,4

                                      9,2

Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret).

Sjå også Rapport om svangerskapsavbrot for 2020

Talet på svangerskap blant dei under 25 er fallande

Talet på avbrot blant tenåringar (15-19 år) går stadig ned og er det lågaste sidan opprettinga av Abortregisteret. Det hadde eit ytterlegare fall frå 4,9 per 1000 kvinner i 2019 til 4,4 i 2020. Når vi ser på både data frå Abortregisteret og Medisinsk fødselsregister ser vi at trenden med fallande aborttal og samtidig fallande fødselstal held fram (Figur 1 og 2)

 Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2006 til 2020, per 1000 kvinner.
Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret). 

Figur 2. Fødslar i ulike aldersgrupper frå 2006 til 2020, per 1000 kvinner. 
Kjelde: Medisinsk fødselsregister

For tal fordelt på alder på fylkesnivå, sjå Norgeshelsa statistikkbank.

Nedgang i aborttall under pandemien

Dei ni siste månadene av 2020 var råka av pandemien med Covid-19. I fleire land ha ein vore bekymra for korleis ein skulle sikre tilgang til abort. Vi har ikkje grunnlag for å seia at tilgangen til abort i Noreg har vore endra under pandemien, men vi ser ein nedgang i talet på avbrot frå mai til november i forhold til føregåande år.

Figur 3. Talet på utførte abortar per månad 2016-2020.
Kjelde: Abortregisteret.

Svangerskapsavbrot i aldersgruppa 20–29 år

Fram til 2015 var abortrata høgast for kvinner tidleg i 20-åra, men sidan då har aldersgruppa 25-29 år overtatt som den aldersgruppa som har den høgaste abortraten med ein rate på 15,3 også i denne aldersgruppa er abortraten og fødselsraten fallande (tabell1, figur 2). Tala for denne aldersgruppa nærmar seg no avbrotsraten ein finn for dei i alderen 30-34 år med 14,5 per 1000 kvinner.

Regional variasjon

Det er stor regional variasjon i rata for svangerskapsavbrot i Noreg. ). Troms og Finnmark, Oslo og Innlandet er dei fylka med flest svangerskapsavbrot per 1 000 kvinner; 11,6 i Troms og Finnmark, 11,1 i Oslo og 10,0 i Innlandet. Innlandet er det einaste fylket som har hatt ein oppgang i abortraten sin frå 9,0 til 10,0 per 1000 kvinner i alderen 15-49 år frå 2019 til 2020.  Dersom ein ser på avbrotsratene i dei store universitetsbyane så har Tromsø den høgste avbrotsraten på 11,2 per 1000 kvinner. Møre og Romsdal, Rogaland og Agder hadde dei lågaste ratene for svangerskapsavbrot; med 7,0 per 1 000 kvinner i Møre og Romsdal, 7,1 i Rogaland og 7,8 i Agder (Tabell 2). Det er per i dag tre av 11 fylke som har ein avbrotsrate på 10 eller meir per 1000 kvinner (15-49 år).

Medikamentell metode held fram med å auke

Sidan 2008 har dei fleste sjølvbestemte svangerskapsavbrot vorte utført medikamentelt. Det har vore ei gradvis auke sidan metoden vart innført i 1998. I 2020 vart 94,0  prosent av avbrota utført medikamentelt. Det er eit sprik mellom sjukehusa i andelen medikamentell abort. Den skilnaden kan skuldast at ikkje alle sjukehus har tilbod om medikamentell abort i 9-12 svangerskapsveke.

Fleirtalet av svangerskapsavbrot skjer i løpet av dei fyrste 8 vekene

Fleirtalet av svangerskapsavbrota vert utført tidleg i svangerskapet. I 2020 var 84,6 prosent av alle sjølvbestemte avbrot utført før 9. veke. Vi ser ein skilnad på andelen som får utført abort før 9. veke frå 70,0 % (Odda sjukehus) til 91,3% (Vesterålen sykehus). Ikkje alle avdelingar tilbyr abort etter 9. veke. Av alle avbrot var 95,4 prosent sjølvbestemte.

Nemndbehandla svangerskapsavbrot etter 12. veke

Dersom kvinna er meir enn 12 veker gravid må begjæring om svangerskapsavbrot handsamast av ei nemnd. Dei sakene som får avslag i primærnemnd vert automatisk vidaresendt til klagenemnd. Klagenemnda held til ved Oslo universitetssjukehus, Ullevål.

I 2020 vart det utført 508 nemndbehandla avbrot, som utgjer 4,6 prosent av alle avbrot, og 498 av desse vart innvilga i primærnemnd. Andelen nemndbehandla avbrot i forhold til sjølvbestemte held seg stabilt. Dei fleste nemndbehandla avbrota vart innvilga på grunnlag av risiko for fosterskader, sosiale forhold og/eller mors helse.

Om abortstatistikken

Abortregisteret inneheld data frå 1979 og fram til i dag. Fram til 2006 hadde SSB ansvar for abortstatistikken, og etter det har Folkehelseinstituttet hatt ansvaret for drifta av registeret og for statistikken.

Førebyggjande tiltak

Det er eit uttalt mål for myndigheitene å førebyggje uynskte svangerskap. Ei rekke tiltak er satt i verk for å redusere talet på svangerskapsavbrot. Tiltaka gjeld fyrst og fremst å auka kunnskapen om kropp og seksualitet og betre tilgang til dei tenestene som er nødvendige for å ha eit godt og trygt seksualliv. I det ligg det mellom anna undervisning om kropp og seksualitet, lett tilgang til prevensjon, reseptfri naudprevensjon, og føreskrivingsrett av hormonell prevensjon til jordmødrer og helsesøstrer.

Ein har særleg fokusert på dei yngste aldersgruppene der ein har tiltak som subsidiert prevensjon, gratis kondom, gratis opplysningstelefon om seksualitet, styrking av studenthelsetenesta og fleire helsestasjonar for ungdom. Ein har antatt at ein av hovudårsakene til den store nedgangen i avbrot blant dei unge skuldast tilbodet om subsidiert prevensjon og at dei unge tar med seg prevensjonsadferden sin inn i vaksenlivet. Det er interessant å sjå at trenden med fallande avbrotsrate også gjer seg gjeldande for aldersgruppa 20-24 år. Fleire studier viser til at det er særleg ved bruk av langtidsvirkande prevensjon som til dømes p-stav og spiral at ein ser ein effekt på aborttala. I Reseptregisteret ser ein at talet på reseptar på til dømes p-stav har hatt ein eksponentiell vekst dei siste åra.

Internasjonalt

I dag har Noreg, Danmark og Sverige sjølvbestemt svangerskapsavbrot til og med 12 veker, medan lovene i Finland og Island krev godkjenning frå lege for å innvilge abortsøknaden. Sverige har sjølvbestemt avbrot til 18 veker. Finland har dei lågaste tala og den høgste andelen medikamentelle avbrot. Dei nordiske landa er på om lag same nivå som andre vesteuropeiske land når det gjeld talet på avbrot per 1000 kvinner. Russland og enkelte andre austeuropeiske land har betydeleg høgare tal avbrot per 1000 fødslar enn landa i Vest- og Sør-Europa.

Ifølgje WHO sin siste rapport om trygge og utrygge svangerskapsavbrot, estimerte ein at det vart utført om lag 43,8 millionar avbrot i 2008, og at 21,6 millionar var utrygge. Nesten alle utrygge avbrot skjer i utviklingsland og i land der svangerskapsavbrot er lite tilgjengeleg anten grunna restriktivt lovverk eller dårleg utbygd helsevesen. Dei regionane som har dei høgaste ratane er Latin-Amerika og Afrika, med 32 og 29 per 1000 kvinner i fertil alder. Om lag eit av fem svangerskap endar i avbrot på verdsbasis.

Les meir:

Historikk

11.03.2020: Tekst, tabell og figurer oppdatert etter publisering av 2020-tall i Abortregisterets statistikkbank.