Hopp til innhold

Valgte elementer er lagt i handlekurven

Gå til handlekurv

Faktaark

Fakta om abort (med 2018-tal)

Publisert Oppdatert

lege som snakker med ung kvinne på legekontor
Foto: Colourbox.com

Aborttala har dei siste åra vore historisk låge og er framleis fallande. Denne nedgangen skuldast ein markant nedgang i talet på uynskte svangerskap blant kvinner under 25 år.


Vi ser at den nedgangen i aborttala som vi har sett sidan 2008 også viser seg for fødselstala. Dei unge kvinnene vert i mindre grad gravide. Åtte av ti abortar vert utført før 9. veke og ni av ti abortar vert utført medikamentelt.

Svangerskapsavbrot i 2018

Det var utført 12 380 svangerskapsavbrot i Noreg i 2018. Raten går ned for alle aldersgrupper; frå 10,6 per 1000 kvinner (15–49 år) i 2017 til 10,3 i 2018. Av alle avbrot var 95,4 prosent sjølvbestemte og 82,6 prosent av dei var utført før 9. veke.

Tabell 1. Svangerskapsavbrot i Noreg 2016-2018 per 1000 kvinner.

Alders-grupper

15-19 år

20-24 år

25-29 år

30-34 år

35-39 år

40-44 år

45-49 år

15-49 år

2016

7,6

19,0

19,3

16,1

10,8

4,2

0,4

11,0

2017

6,3

18,0

19,1

15,6

11,0

3,9

0,3

10,6

2018

5,5

16,9

17,6

16,1

11,2

4,2

0,3

10,3

Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret).

Sjå også Rapport om svangerskapsavbrot for 2018

Talet på svangerskap blant dei under 25 er fallande

Talet på avbrot blant tenåringar (15–19 år) går stadig ned og er det lågaste sidan opprettinga av Abortregisteret. Det hadde eit ytterlegare fall frå 6,3 per 1000 kvinner i 2017 til 5,5 i 2018. Når vi ser på både data frå Abortregisteret og Medisinsk fødselsregister, ser vi at trenden med fallande aborttal også gjeld for fødselstal.

Samtidig som abortraten har falt frå 18,1 per 1000 kvinner i aldersgruppa 15–19 år i 2008 til 5,5 i 2018 så har fødselsraten falt frå 9,6 per 1000 til 2,7 for same aldersgruppe. Det er ein nedgang på 70 prosent for både abortrate og fødselsrate. I aldersgruppa 20–24 år ser vi eit fall i abortraten på 30,7 per 1000 kvinner i 2008 til 16,9 i 2018 og eit fall i fødselsrate frå 63,0 til 33,0 per 1000 kvinner. Det vil seia ei halvering i både abort- og fødselsrate. (Figur 1 og 2)

Svangerskapsavbrudd alle aldre figur 1.JPG

Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2004 til 2018, per 1000 kvinner.

Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret). 

For tal fordelt på alder på fylkesnivå, sjå Norgeshelsa statistikkbank.

Fødsler ulike aldre figur 2.JPG

Figur 2. Fødslar i ulike aldersgrupper frå 2004 til 2018, per 1000 kvinner.

Kjelde: Medisinsk fødselsregister

For tal fordelt på alder på fylkesnivå, sjå Norgeshelsa statistikkbank.

Svangerskapsavbrot i aldersgruppa 20–29 år

Fram til 2015 var abortrata høgast for kvinner tidleg i 20-åra, men sidan då har aldersgruppa 25–29 år overtatt som den aldersgruppa som har den høgaste abortraten på 17,6. Også i denne aldersgruppa er abortraten og fødselsraten fallande (Tabell 1, Figur 2).

Regional variasjon

Det er stor regional variasjon i rata for svangerskapsavbrot i Noreg. Det gjeld alle aldersgrupper. Finnmark, Troms og Oslo hadde dei høgaste ratane i 2018, med 14,1, 13,5 og 12,6 avbrot per 1000 kvinner i fertil alder. Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal og Rogaland hadde dei lågaste ratane, med respektive 7,3, 8,2 og 8,6 avbrot per 1000 kvinner

Medikamentell metode held fram med å auke

Sidan 2008 har dei fleste sjølvbestemte svangerskapsavbrot vorte utført medikamentelt. Det har vore ei gradvis auke sidan metoden vart innført i 1998. I 2018 vart 91,0 prosent av avbrota utført medikamentelt. Det er eit sprik mellom sjukehusa i andelen medikamentell abort. Den skilnaden kan skuldast at ikkje alle sjukehus har tilbod om medikamentell abort i 9–12 svangerskapsveke.

Fleirtalet av svangerskapsavbrot skjer i løpet av dei fyrste åtte vekene

Fleirtalet av svangerskapsavbrota vert utført tidleg i svangerskapet. I 2018 var 82,6 prosent av alle sjølvbestemte avbrot utført før 9. veke. Vi ser ein skilnad på andelen som får utført abort før 9. veke frå 64,6 prosent (Lofoten sjukehus) til 91,2 prosent (Førde og Voss sjukehus). Ikkje alle avdelingar tilbyr abort etter 9. veke. Av alle avbrot var 95,4 prosent sjølvbestemte. Om abortlova og sjølvbestemt abort

Nemndbehandla svangerskapsavbrot etter 12. veke

Dersom kvinna er meir enn 12 veker gravid må begjæring om svangerskapsavbrot handsamast av ei nemnd. Dei sakene som får avslag i primærnemnd vert automatisk vidaresendt til klagenemnd. Klagenemnda held til ved Oslo universitetssjukehus, Ullevål.

I 2018 vart det utført 564 nemndbehandla avbrot, som utgjer 4,6 prosent av alle avbrot, og 550 av desse vart innvilga i primærnemnd. Andelen nemndbehandla avbrot i forhold til sjølvbestemte held seg stabilt. Dei fleste nemndbehandla avbrota vart innvilga på grunnlag av risiko for fosterskader, sosiale forhold og/eller mors helse.

Om abortstatistikken

Abortregisteret inneheld data frå 1979 og fram til i dag. Fram til 2006 hadde SSB ansvar for abortstatistikken, og etter det har Folkehelseinstituttet hatt ansvaret for drifta av registeret og for statistikken.

Førebyggjande tiltak

Det er eit uttalt mål for myndigheitene å førebyggje uynskte svangerskap. Ei rekke tiltak er satt i verk for å redusere talet på svangerskapsavbrot. Tiltaka gjeld fyrst og fremst å auka kunnskapen om kropp og seksualitet og betre tilgangen til dei tenestene som er nødvendige for å ha eit godt og trygt seksualliv. I det ligg det mellom anna undervisning om kropp og seksualitet, lett tilgang til prevensjon, reseptfri naudprevensjon, og føreskrivingsrett av hormonell prevensjon til jordmødrer og helsesøstrer.

Ein har særleg fokusert på dei yngste aldersgruppene, der ein har tiltak som subsidiert prevensjon, gratis kondom, gratis opplysningstelefon om seksualitet, styrking av studenthelsetenesta og fleire helsestasjonar for ungdom. Ein har antatt at ein av hovudårsakene til den store nedgangen i avbrot blant dei unge skuldast tilbodet om subsidiert prevensjon og at dei unge tar med seg prevensjonsåtferda si inn i vaksenlivet. Det er interessant å sjå at trenden med fallande avbrotsrate også gjer seg gjeldande for aldersgruppa 20–24 år. Fleire studier viser til at det er særleg ved bruk av langtidsvirkande prevensjon, som til dømes p-stav og spiral, at ein ser ein effekt på aborttala. I Reseptregisteret ser ein at talet på reseptar på til dømes p-stav har hatt ein veldig sterk vekst dei siste åra.

Forebygging av uønskede svangerskap og abort 2010–2015 – strategier for bedre seksuell helse (Helsedirektoratet)

Lett tilgjengelig prevensjon til unge kvinner – Helsedirektoratets vurdering og anbefalinger (Helsedirektoratet)

Internasjonalt

I dag har Noreg, Danmark og Sverige sjølvbestemt svangerskapsavbrot til og med 12 veker, medan lovene i Finland og Island krev godkjenning frå lege for å innvilge abortsøknaden. Sverige har sjølvbestemt avbrot til 18 veker. Finland har dei lågaste tala og den høgste andelen medikamentelle avbrot. Dei nordiske landa er på om lag same nivå som andre vesteuropeiske land når det gjeld talet på avbrot per 1000 kvinner. Russland og enkelte andre austeuropeiske land har betydeleg høgare tal avbrot per 1000 fødslar enn landa i Vest- og Sør-Europa.

Ifølgje WHO sin siste rapport om trygge og utrygge svangerskapsavbrot, estimerte ein at det vart utført om lag 43,8 millionar avbrot i 2008, og at 21,6 millionar var utrygge. Nesten alle utrygge avbrot skjer i utviklingsland og i land der svangerskapsavbrot er lite tilgjengeleg anten grunna restriktivt lovverk eller dårleg utbygd helsevesen. Dei regionane som har dei høgaste ratane er Latin-Amerika og Afrika, med 32 og 29 per 1000 kvinner i fertil alder. Om lag eit av fem svangerskap endar i avbrot på verdsbasis.

Les meir:

Om denne siden