Hopp til innhold

Artikkel

Malawi: Kunnskap skal bremse auken i trafikkskadar

Publisert Oppdatert

Mens talet på trafikkskadde og trafikkdrepne går ned i rike land, aukar talet mykje i fattige land. Malawi er blant dei verst stilte og har fått norsk hjelp til å betre kunnskapen om trafikkskadar og tilhøva rundt ulykkene og i kva grad alkohol spelar ein rolle. Resultata skal takast i bruk for å førebyggje ulykker betre i framtida.

bilvrak i vegkanten
Illustrasjonsfoto. Colourbox

Mens talet på trafikkskadde og trafikkdrepne går ned i rike land, aukar talet mykje i fattige land. Malawi er blant dei verst stilte og har fått norsk hjelp til å betre kunnskapen om trafikkskadar og tilhøva rundt ulykkene og i kva grad alkohol spelar ein rolle. Resultata skal takast i bruk for å førebyggje ulykker betre i framtida.


 Malawi er blant landa med flest trafikkdrepne i heile verda. Promillekøyring er eit av problema, men kor stort omfanget er, veit ein ikkje på grunn av manglande alkoholtesting og etterforsking, seier seniorforskar og prosjektleiar Asbjørg S. Christophersen ved Folkehelseinstituttet. 

I Malawi kraup trafikkskadar opp på tiandeplassen som årsak til for tidleg død i 2010, ifølgje ein studie frå det globale sjukdomsbyrdeprosjektet, jf. figur under.

Grafisk figur
Dei viktigaste årsakene til for tidleg død i Malawi i 1990 og 2010.Trafikkskadar kraup opp to plassar til tiandeplassen i 2010. Kjelde: Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), University of Washington.

Samla grunnleggjande kunnskap om trafikkulykker

Tanken med prosjektet er at meir kunnskap om vegtrafikkskadar gir merksemd og insentiv til styremaktene om å setje i gang førebygging.

Malawias helsedepartement har anbefalt prosjektet, og opplegget følgjer opp mål i helsestrategien til Malawi og den nasjonale alkoholpolitikken. I tillegg følgjer prosjektet opp berekraftsmåla til FN punkt tre om å halvere talet på globale trafikkskadar og trafikkdød innan 2020 – eit mål som ikkje er nådd og føreslått utsett til 2030.

Prosjektet fekk stønad frå Verdsbanken i 2017, og planlegginga og forarbeidet sidan har tatt lang tid. Først i slutten av mai 2019 kunne dei starte med å rekruttere pasientar.

Frivillig å delta

Trafikkskadde pasientar (18 år eller eldre) blei informerte om prosjektet idet dei kom til akuttmottaket ved Kamuzu sentralsjukehus som er prosjektpartnar og det største offentlege sjukehuset i Malawi. Etter å ha blitt informerte på engelsk eller lokalspråket chichewa blei pasientane så spurt om dei ville delta i prosjektet.

Grundig registrering

To unge, tilsette legar ved akuttmottaket på Kamuzu målte alkoholnivået hos pasientane og registrerte informasjonen på eit skjema på iPad utvikla for prosjektet, i samarbeid med den norske prosjektgruppa og gruppa ved Kamuzu. 

Sjukehuset ønsker å bygge opp ein database med grunnleggjande opplysningar om vaksne pasientar som kjem inn med skadar frå vegtrafikkulykker.

Legane samla inn detaljerte data om sjølve ulykka, kva slag veg ho skjedde på ved hjelp av Google Map, om det hende på landet eller i byen, når på døgeret ulykka skjedde, om det var på ein vekedag eller helg, kva slag køyretøy som vart brukt, om alder og kjønn på pasienten, om pasienten var sjåfør, syklist, passasjer eller fotgjengar, om kor alvorleg skaden var og alkoholnivået ved innlegging.

Anonymiserte opplysningar

Opplysningane var anonymiserte før dei blei registrerte i iPad-programmet.

Norske ekspertar frå Folkehelseinstituttet og Ullevål universitetssjukehus er rettleiarar (sjå tekstboks i margen).

Foreløpige resultat

Høg deltakarprosent

I løpet av cirka tre månader blei 1347 trafikkskadde pasientar spurt om å delta i prosjektet. Av desse nekta berre 88 å delta slik at resultatet var ein deltakarprosent på 93,5. Av dei var 19,2 prosent kvinner.
– Den høge deltakarprosenten er særs gledeleg sidan prosjektet vart spådd låg interesse før vi starta innsamlinga, sidan det var alkohol vi skulle måle, seier Asbjørg S. Christophersen.

Passasjerar utgjør den største pasientgruppa

Den største pasientgruppa var passasjerar (36 %), følgd av fotgjengarar (17,6 %), syklistar (14,6 %), motorvognførarar (14,5 %), motorsyklistar (12 %)  og ei mindre gruppe der type trafikant ikkje blei registrert (ca. 5 %). 

Menn og fotgjengarar oftare alkoholpåvirka 

Alkohol blei påvist hos 25,9 % av mennene og berre 2,5 % av kvinnene. Alkohol var mest vanleg i aldersgruppa 26−34 år (25,6 %) og hos fotgjengarar (41,8 %), følgd av motorsyklistar (24 %), bilførarar (23,8 %), buss/minibuss/lorryførarar (20,8 %), passasjerar (19,8 %) og syklistar (19,1 %). 

Oftare alkoholpåverka på helgenettene

Farlegast og høgast alkoholførekomst blei påvist i helgene om natta (00.00 – 06.00) med 58,3 % og ettermiddagen (18.00 – 24.00) med 36,8 %.  På ettermiddagar/kveldar på vanlege vekedagar (18.00 – 24.00) blei det påvist alkohol hos 34,4 %.

Publisering av data

Tre artiklar er til no sende for publisering i forskjellige internasjonale tidsskrift og to til er under planlegging.

Fekk pris

Folkehelseinstituttet fekk Robert Borkenstein-prisen utdelt til Asbjørg S. Christophersen på ICADTS’ konferanse (International Council on Alcohold Drugs and Traffic Safety) i Edmonton, Canada, for gjennomføringa av prosjektet. Prisen vert berre utdelt kvart tredje år. 

Korona-pandemien set oppfølginga på vent 

Eit seminar i Lilongwe planlagd til tidleg hausten 2020 er avlyst på grunn av covid-19-pandemien. I samarbeid med det lokale Verdsbank-kontoret skulle prosjektet presentere resultata for representantar frå departement (helse, transport, justis), politi, ambassaden, media og organisasjonar som arbeider med trafikksikring og førebygging av alkohol og annan rusmisbruk.  Medarbeidarar ved Kamuzu skulle òg involverast.
 
Videoseminar er diskutert, men foreløpig lagt på is fordi det ofte er store tekniske problem med denne typen seminar i eit land som Malawi.  
 
Sidan Verdsbanken har frist i utgangen av november 2020, har prosjektet søkt om utsetting slik at seminaret kan bli arrangert med deltakarar frå prosjektgruppa i Noreg, for eksempel rundt sommaren 2021. Dette vil naturlegvis berre kunne skje om covid-19-tilhøva tillèt det. 
 
− Vi vil tru at eit seminar med prosjektdeltakarar fysisk til stades vil ha større informasjonseffekt enn ein videokonferanse, seier Asbjørg S. Christophersen.

Føresetnad for kunnskapsbasert politikk

Resultata vil gi styremaktene innan helse, samferdsel og justis særs verdfull informasjon for å forme ein kunnskapsbasert politikk for å oppnå betre vegsikring og lage effektive informasjonskampanjar. 
 
Christophersen viser til ei spørjeundersøking som synte at promillegrensa på 0,8 i Malawi er lite kjend blant folk. I samarbeid med medarbeidarar frå Kamuzu vil prosjektgruppa utarbeide eit framlegg til tiltak som kan bidra til å redusere trafikkulykkene. 
 
− Ein reduksjon av trafikkulykkene vil kunne spare helsevesenet i Malawi for store ressursar, spare menneskeliv og tragediar fordi enkeltpersonar blir invalide og ødelagde for resten av livet.    

Finansiering

Det er første gong Folkehelseinstituttet har fått prosjektmiddel frå Verdsbanken. Den internasjonale organisasjonen ICADTS (International Council on Alcohol Drugs and Traffic Safety) har òg bidratt. Kyrkjas Naudhjelps lokalkontor i Lilongwe har stått for utbetalingar i Malawi.

Referanser

Om artikkelen / endringshistorikk

Om trafikkskadar i verda

  •  Nær 1,3 millionar døyr i trafikken kvart år 
  • 20–50 millionar vert skadde i trafikkulykker kvart år 
  • 90 prosent av ulykkene skjer i lav- og middelinntektsland sjølv om dei har berre halvparten av bilparken  
  • Vegtrafikkulykker er blant dei tre leiande årsakene til dødsfall mellom 5 og 44 år
  • Dersom ikkje effektive sikringstiltak skjer raskt, vil vegtrafikkskadar kunne bli den femte største årsaka til død i verda og dødsfalla auke til 2,4 millionar i året 

Kjelde: Verdas helseorganisasjon

Kven er med i prosjektet

Frå Noreg:

Asbjørg S. Christophersen – prosjektleiar, Folkehelseinstituttet
Hallvard Gjerde – seniorforskar, Oslo universitetssjukehus
Stig Tore Bogstrand – seniorforskar, Oslo universitetssjukehus
Elin H. Wyller – prosjektkoordinator, Folkehelseinstituttet
Bjørn Iversen – overlege, rådgjevarrolle, Folkehelseinstituttet 
Karine Nordstrand – avdelingsdirektør, rådgjevarrolle, Folkehelseinstituttet 

Frå Malawi:

Dr. Carlos Varela, lokal prosjektleiar – hovudansvarleg i Malawi
Dr. Sven Young, senior medetterforskar – rådgjevarrolle
Dr. Jonathan Ngoma, senior medetterforskar – rådgjevarrolle
Gift Mulimba , prosjektkoordinator
Chiofundo Kajombo, prosjektkoordinator

Finansiering:

Verdsbanken (hovudsponsor), den internasjonale organisasjonen ICADTS (International Council on Alcohol Drugs and Traffic Safety) og Trygg Trafikk, Noreg, har løyve pengar til prosjektet.