Hopp til innhold

Valgte elementer er lagt i handlekurven

Gå til handlekurv
Faktaark

Abort – fakta med statistikk

Det er historisk låge aborttal. Årsaka er ein stor nedgang i talet på uynskte svangerskap blant kvinner under 25 år. Åtte av ti abortar vert utført før 9. veke og meir enn åtte av ti abortar vert utført medikamentelt.

Foto: Colourbox.com
Foto: Colourbox.com

Svangerskapsavbrot i 2016

Det var utført 13 169 svangerskapsavbrot i Noreg i 2016. Rata går ned for alle aldersgrupper; frå 11,7 per 1000 kvinner (15-49 år) i 2015 til 11,0 i 2016. Av alle avbrot  var 95,7 prosent sjølvbestemte og 80,7 prosent av dei var utført før 9. veke.

Svangerskapsavbrot i Noreg 2014-2016 per 1000 kvinner.

Alders-grupper

15-19 år

20-24 år

25-29 år

30-34 år

35-39 år

40-44 år

45-49 år

15-49 år

2014

9,6

21,8

20,7

15,9

11,4

4,2

0,4

11,8

2015

8,3

21,1

21,1

16,4

11,3

4,3

0,5

11,7

2016

7,6

19,0

19,3

16,1

10,8

4,1

0,4

11,0

Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret).

Sjå også Rapport om svangerskapsavbrot for 2016

Talet på svangerskapsavbrot blant tenåringar er historisk lågt og framleis fallande

Talet på avbrot blant tenåringar (15-19 år) går stadig ned og er det lågaste sidan opprettinga av Abortregisteret. Det hadde eit ytterlegare fall frå 8,3 per 1000 kvinner i 2015 til 7,6 i 2016. Berre dei tre nordlegaste fylka og Oslo hadde ei rate over 10 per 1000 kvinner i aldersgruppa til skilnad frå 2011 då berre to fylke (Rogaland og Oppland) hadde ei rate under 10 per 1000 kvinner i aldersgruppa. I år hadde Finnmark den høgaste rata på 14,4 per 1000 kvinner.

Dette er ein graf med abortal

 Figur 1. Svangerskapsavbrot i ulike aldersgrupper frå 2001 til 2016, per 1000 kvinner.
Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret). 

For tal fordelt på alder på fylkesnivå, sjå Norgeshelsa statistikkbank.

Svangerskapsavbrot i aldersgruppa 20-29 år

Abortrata har lenge vore høgast for kvinner tidleg i 20-åra, men også her har rata falt frå 30,2 i 2008 til 19,0 per 1000 kvinner i alderen 20-24 år i 2016. For fyrste gong er abortrata for denne aldersgruppa lågare enn den for aldersgruppa 25-29 år på 19,3 (tabell).

Regional variasjon

Det er stor regional variasjon i rata for svangerskapsavbrot i Noreg. Det gjeld alle aldersgrupper. Oslo, Finnmark og Nordland hadde dei høgaste ratane i 2016, med 14,5, 13,9 og 12,5 avbrot per 1000 kvinner i fertil alder. Aust-Agder, Vest-Agder og Møre og Romsdal hadde dei lågaste ratane, med respektive 8,2, 8,6 og 8,7 avbrot per 1000 kvinner.

Medikamentell metode held fram med å auke

Sidan 2008 har dei fleste sjølvbestemte svangerskapsavbrot vorte utført medikamentelt. Det har vore ei gradvis auke sidan metoden vart innført i 1998. I 2016 vart 87,5 prosent av avbrota utført medikamentelt

 
Figur 2. Svangerskapsavbrot i Noreg etter metode. Kjelde: Register over svangerskapsavbrot (Abortregisteret).

Fleirtalet av svangerskapsavbrot skjer i løpet av dei fyrste 8 vekene

Fleirtalet av svangerskapsavbrota vert utført tidleg i svangerskapet. I 2016 var 80,7 prosent av alle sjølvbestemte avbrot utført før 9. veke. Det er eit sprik mellom sjukehusa frå 64,3 prosent (Odda sjukehus) til 89,6 prosent (Hammerfest sykehus) når det gjeld mengda sjølvbestemte avbrot utført før 9. veke. Av alle avbrot var 95,7 prosent sjølvbestemte. Om abortlova og sjølvbestemt abort

Nemndbehandla svangerskapsavbrot etter 12. veke

Dersom kvinna er meir enn 12 veker gravid må begjæring om svangerskapsavbrot handsamast av ei nemnd. Dei sakene som får avslag i primærnemnd vert automatisk vidaresendt til klagenemnd. Klagenemnda held til ved Oslo universitetssjukehus, Ullevål.

I 2016 vart det utført 569 nemndbehandla avbrot, som utgjer ca. fire prosent av alle avbrot, og 550 av desse vart innvilga i primærnemnd. Dei fleste nemndbehandla avbrota vart innvilga på grunnlag av risiko for fosterskader, sosiale forhold og/eller mors helse.

For statistikk over nemndbehandla avbrot etter abortlova § 2, 3 ledd bokstav c, sjå statistikkbanken til Medisinsk fødselsregister, Standardstatistikk, vel tabell M1: Medfødte misdannelser

Om abortstatistikken

Abortregisteret inneheld data frå 1979 og fram til i dag. Fram til 2006 hadde SSB ansvar for abortstatistikken, og etter det har Folkehelseinstituttet hatt ansvaret for drifta av registeret og for statistikken.

Førebyggjande tiltak

Det er eit uttalt mål for myndigheitene å førebyggje uynskte svangerskap. Ei rekke tiltak er satt i verk for å redusere talet på svangerskapsavbrot. Tiltaka gjeld fyrst og fremst å auka kunnskapen om kropp og seksualitet og betre tilgang til dei tenestene som er nødvendige for å ha eit godt og trygt seksualliv. I det ligg det mellom anna undervisning om kropp og seksualitet, lett tilgang til prevensjon, reseptfri naudprevensjon, og føreskrivingsrett av hormonell prevensjon til jordmødrer og helsesøstrer.

Ein har særleg fokusert på dei yngste aldersgruppene der ein har tiltak som subsidiert prevensjon, gratis kondom, gratis opplysningstelefon om seksualitet, styrking av studenthelsetenesta og fleire helsestasjonar for ungdom. Ein har antatt at ein av hovudårsakene til den store nedgangen i avbrot blant tenåringar skuldast tilbodet om subsidiert prevensjon. Helsedirektoratet har difor også tilrådd at ein gir det same tilbodet til aldersgruppa 20-24 år. Det er interessant å sjå at trenden med fallande avbrotsrate også gjer seg gjeldande for aldersgruppa 20-24 år.

Forebygging av uønskede svangerskap og abort 2010-2015 - strategier for bedre seksuell helse (Helsedirektoratet)

Lett tilgjengelig prevensjon til unge kvinner – Helsedirektoratets vurdering og anbefalinger (Helsedirekoratet)

Internasjonalt

I dag har Noreg, Danmark og Sverige sjølvbestemt svangerskapsavbrot til og med 12 veker, medan lovene i Finland og Island krev godkjenning frå lege for å innvilge abortsøknaden. Sverige har sjølvbestemt avbrot til 18 veker. Finland har dei lågaste tala og den høgste andelen medikamentelle avbrot. Dei nordiske landa er på om lag same nivå som andre vesteuropeiske land når det gjeld talet på avbrot per 1000 kvinner. Russland og enkelte andre austeuropeiske land har betydeleg høgare tal avbrot per 1000 fødslar enn landa i Vest- og Sør-Europa.

Ifølgje WHO sin siste rapport om trygge og utrygge svangerskapsavbrot, estimerte ein at det vart utført om lag 43,8 millionar avbrot i 2008, og at 21,6 millionar var utrygge. Nesten alle utrygge avbrot skjer i utviklingsland og i land der svangerskapsavbrot er lite tilgjengeleg anten grunna restriktivt lovverk eller dårleg utbygd helsevesen. Dei regionane som har dei høgaste ratane er Latin-Amerika og Afrika, med 32 og 29 per 1000 kvinner i fertil alder. Om lag eit av fem svangerskap endar i avbrot på verdsbasis.

Les meir:

Relaterte saker

Eksterne lenker